foto: Desirée van der Hijden

Op de foto zien we het beeld van twee mensen die tegenover elkaar staan.
We zien ze verlangen, zeker bij haar (rechts) maar ook een ‘terugdeinzen’ bij hem (links).
En daaronder zien we de kloof, de groef, die hen scheidt van elkaar.
Deze foto is ergens in het Duitsland van de toenmalige DDR genomen.
Het verbeeldt de scheiding die de Duitsers onderling ineens beleefden, toen het verliezende Duitse volk na de oorlog gesplitst werd door de overwinnaars.
Een scheiding van ‘broers en zussen’ met enorme gevolgen. Bijvoorbeeld waar de geheime politie, de Stasi, de inwoners van de DDR later uitspeelde tegen elkaar.
Volmaaktheid blijkt ver weg..

Het is moeilijk om te ervaren dat je een sterke scheidingslijn ervaart: je kunt dat zo weten in je familie of gezin, in je vriendenkring, in werk of kerk, en op het moment sterker dan eerder in onze samenleving..
Welk recht ervaart de vreemdeling die in ons midden woont?
Hoe spreken we met elkaar over de grote vragen van onze tijd?
Of kunnen we niet meer met elkaar praten over wat ons verdeelt of moeilijk valt?
Hebben we eenzelfde droom hoe Gods wereld eruit kan zien?
Is die droom er ooit geweest, in het groot of in het klein,
en wachten we maar af… ?
Leven we van Gods belofte, of is die ver van ons bed geraakt? Klemmende vragen!

Het indringende maar ook inspirerende van deze tijd beleef ik steeds sterker in het lezen en proeven van de Bijbel. Dat blijkt een anker- en oriëntatiepunt dat blijft in alle verandering.
In alle onrust, zoeken en onzekerheid van nu, worden hier in dit huis van God ware woorden van geloof, hoop en liefde, naar voren gebracht die je ergens anders toch niet zomaar blijkt te kunnen vinden.
De teksten en verhalen: ze zijn voor ons en gaan over ons!
Ze zijn van betekenis voor onszelf en wat ons als geloofsgemeenschappen verbindt.
Zelfs in dat vreemde en veelzeggende ‘oerverhaal’ over die twee broers, over Kain en Abel.
Het komt in ze op om een offer aan God, die heet:
Ik zal er zijn, te brengen. En dat gaat niet goed.
Het offer van Abel, vertelt het verhaal, komt aan.
Dat van Kain niet.
De Joodse rabbijnen tobden, net als wij, met de vraag waarom dat offer van Kain nou niet opsteeg naar de hemel.
Zij lazen dat Abel het beste van wat hij had offerde.
Kain deed het anders: hij pakte eigenlijk maar iets van de stapel.
En.. Abel is een herder, een zwerver met zijn schapen, net als Abraham en David. Hij heeft weet van landloosheid.
Kain is een bezitter van land om te bewerken, en dat land vast te houden, met alles wat dat aan vragen op gaat leveren.

Toen Kains offer niet werkte staat er: zijn blik werd donker. Krachtiger zegt de Statenvertaling: zijn gezicht verviel.
Hij slaat dus teleurgesteld z’n ogen neer, keert zich in zichzelf, en woede bouwt zich op.
Dat is wat je kan gebeuren bij diepe teleurstelling: dat je gezicht vervalt.. Je kijkt niet meer naar de ander.. je ziet de ander niet meer.
En dat is iets wat zomaar ontstaan kan.
Het hoeft niet zo heftig te gaan als in dit Bijbelverhaal,
maar het kan zomaar dat je de ander wel waarneemt, maar gaat ontwijken, niet meer echt wilt zien, laat staan spreken.
Zou Abel volmaakt geweest zijn? We weten het niet.
Het verhaal geeft hem die kans verder ook niet.
Abel heet hij: neveltje, ademtocht.. Hij is er geweest, in lucht opgegaan door de woede van zijn broer.

Wat doet God hier eigenlijk. Dit hoeft God toch niet te nemen?
Hier is toch alle reden voor wraak: Abel dood, jij dan ook dood.
Maar het gaat anders: als Kain niet wil waken over het welzijn van zijn broer.. is hij bepaald niet volmaakt.
Maar zijn straf is dat hij zijn vaste grond kwijt raakt en dolend en dwalend over de aarde zal gaan.
Hij wordt bang: ik mag U, God, niet meer onder ogen komen,
en ik loop nu ook de kans dat ik als vreemdeling vermoord wordt.
Wat ons raken mag: het wonder in dit verhaal is dat deze God hem niet laat vallen! Hij gaat het gesprek met hem aan.
Er is ondanks alles een verbond tussen God en de mens, zijn beeld, ook al heeft hij diep gefaald.
Van Kain wordt vervolgens verteld dat hij een Kainsteken draagt. Dat zal maken dat niemand hem mag doden. Hij blijft Gods mensenkind ondanks zijn onvergeeflijke fout en imperfectie..!