Aandacht: gast van de maand

2007-05-27 10.18.27


 In memoriam dr.Jan Hendriks                                                      2f545d0[1]

Op 17 maart j.l. overleed na een intens ziekbed toch nog plotseling

dr.Jan Hendriks in de leeftijd van 82 jaar.

Jan was oud-Doornaar (woonde aan de Beaufortweg)

en was in die jaren betrokken lid van de Gereformeerde Kerk.

Hij gaf met zijn inzichten, spirit en humor (dat zeker ook)

mee richting aan de kerk van die jaren,

en was enkele jaren geleden nog onze gast bij Vorming & Toerusting.

Hendriks was indertijd docent Gemeenteopbouw aan de VU en het

‘werkgroepenmodel’ ,dat hij vast en zeker ook in Doorn (mee)

introduceerde, kreeg ik door hem met de paplepel ingegeven.

Met gemeentezijn als een ‘georganiseerde reis’ op weg

naar een ‘gezamenlijke trektocht’, ‘Gemeente als herberg’

en ‘waarderende Gemeenteopbouw’ bracht Jan

begrippen kerkelijk Nederland binnen die nog niet ‘sleets’ zijn,

en steeds opnieuw uitdagen.

 

Maar dan moet de kerk, vond Jan, wel ’veranderingswillig’ zijn.

Hendriks’ kerk-groepen hebben de meeste kans in ’lerende gemeentes ’.

Dat zijn gemeentes die werken van onderop.

In tegenstelling tot belerende gemeentes die hiërarchisch,

van boven naar beneden werken.

Dus niet langer: de kerkenraad voor bestuur en beleid,

de diaconie voor dienst en de overige werkgroepen

om voorstellen aan te dragen. Experimenteren wordt aangemoedigd.

Er is een minimum aan regels. De leiding ondersteunt en bewaakt de kern,

de missie, door daar steeds aandacht voor te vragen.

Jan Hendriks helpt ons in ons gemeente-zijn in zijn stelling dat alle kerkelijke

bijeenkomsten herkend moeten kunnen worden door drie grondtonen:

is er sprake van een ontmoeting met het Geheim van de liefde van God (het

mystieke moment)?

Is er sprake van gemeenschapsbeleving (de koinonia) ?

En is de dienst van de kerk in de samenleving (de diakonia)

ter sprake gekomen?

Kijk met elkaar eens terug op je vergadering en bijeenkomst door deze

driedimensionale bril en je weet of je als groep of gemeente

op het goede spoor zit..

Toch gaat zijn eigenlijke boodschap niet over gemeenteopbouw.

Zijn eigenlijke boodschap is een appèl op het individuele kerklid.

Die moet de stap maken van achterover geleund christelijk geloven

naar voorover gebogen, betrokken christelijk leven.

Die moet geloof en leven zo belangrijk vinden, dat hij er mee aan de slag wil

in een groep medegelovigen. Die moet veranderingswillig zijn.

Pas als dat gebeurt, werkt Hendriks’ goede raad. Alle opwekkingbewegingen

begonnen bij individuele gelovigen.

Als die niet in beweging komen steekt er geen wind op. .

 

Zijn verlangen naar een vitale, gezonde kerk was net zo onbeperkt hartstochtelijk

als zijn verlangen naar God.

Zulk verlangen is alleen vol te houden, als het gedragen wordt

door vertrouwen. Vertrouwen op God.

Hendriks citeert Psalm 127: „Als de Heer het huis niet bouwt,

vergeefs zwoegen de bouwers.”.

Teun Kruijswijk Jansen

____________________________________________________

MA1Blad[1]

Tijdens ons Oecumenisch project Bewust naar Pasen

was Maria Adriaens te gast:

haar stelling is: waar je aandacht aan geeft dat groeit


 

 

Wie gelooft er nog in menselijke waardigheid?

 door mr. Jurrien Hamer (Universiteit van Utrecht)

zie: Bij nader inzien  Academische Filosofieblog

Op een zonnige ochtend in januari zaten in de tv-studio van Buitenhof twee wethouders tegenover elkaar. De één, van Leefbaar Rotterdam, beweerde dat we mensen moeten dwingen om voor een uitkering een tegenprestatie te leveren. Dat was een principekwestie. De ander, van Groenlinks Groningen, was het daar opvallend genoeg wel mee eens. Voor wat, hoort wat. In Nederland is namelijk geen plek voor naïevelingen die iets willen krijgen terwijl ze er niets voor doen. Burgers moeten overheidshulp verdienen. In de beroemde woorden van werkgeversnotabele Hans de Boer: bijstanders zijn labbekakken.

Minderwaardig volk

En zo denken we wel over meer mensen. De maand april werd immers gekenmerkt door drie kleine woordjes: bed, bad en brood. Even onschuldige als elementaire zaken die in Nederland niet gratis verkrijgbaar zijn. Sterker nog, volgens onze regering hebben uitgeprocedeerde asielzoekers er helemaal geen recht op. Dat recht hadden ze natuurlijk ooit wel. Maar op de dag dat de rechter definitief vonnist dat een asielzoeker niet in Nederland mag blijven wordt hij illegaal. En weten toch allemaal dat een illegaal zijn waarde heeft verspeeld en slechts uitzetting verdient?

Tsja, zo denken we wel over meer mensen. Onze minister-president bleef er tenslotte bij: uitgereisde terroristen kunnen maar beter sneuvelen op het slagveld dan terugkeren naar Nederland. Zijn doodswens sloot aan bij een internationale trend: Amnesty Internationalrapporteert dat een steeds groter aantal vermeende terroristen door staten om het leven wordt gebracht. Terroristen zijn per definitie staatsgevaarlijk, en worden door politici benaderd als een gezwel dat uit de samenleving weggesneden moet worden.

Maar goed, zo denken we wel over meer mensen. Pedofielen bijvoorbeeld, die na hun straf een nieuw leven op proberen te bouwen. Of iedere andere crimineel, die door zijn handelen aan the dark side is beland, waar geen vergeving plaatsheeft, maar louter vergelding. Of Grieken, die hun schuld tot de laatste cent zouden moeten terugbetalen – of dat nou ten koste gaat van de rijkdom van scheepvaartmagnaten of van hun centrale verwarming.

In de afgelopen jaren is een gigantische groep medemensen ontmaskerd, die door hun gedrag niet alleen onze waardering heeft verloren, maar ook de consideratie van onze politiek, en, in sommige gevallen, haar rechten.

Want wie gelooft er nou dat goede en slechte mensen respect verdienen, gewoon omdat ze mens zijn?

Voorwaardelijk en onvoorwaardelijk

Is het tegenovergestelde niet veel plausibeler?

Je zou kunnen beweren dat juist een waardig mens met karakter en overtuiging werkt en goed doet. En dat iemand die zich volledig afhankelijk opstelt ten opzichte van de staat – de werkloze – of in zijn eigen land best een bestaan zou kunnen opbouwen – de uitgeprocedeerde asielzoeker – of zelfs anderen op gruwelijke wijze schaadt – de terrorist – zijn waardigheid simpelweg verspeelt. De echt waardige mens bouwt en kerft zijn plaats uit in de wereld. Die mens is toch de drijvende kracht achter onze samenleving?

Wie uitroept dat ons uitzettingsbeleid mensonwaardig is, heeft daarom heel wat te bewijzen. En bovendien: helemaal voorwaardelijk is respect van Rutte en de zijnen natuurlijk niet. Ze zullen bijvoorbeeld stellen dat de staat asielzoekers niet mag martelen, of zonder proces mag uitzetten. Maar de lijst van onvoorwaardelijke rechten is kort. Ze hebben geen onvoorwaardelijk recht op een dak boven hun hoofd. Of op voedsel in hun maag. Of op een kans om in ons land hun plek te verdienen.

Niet zo heel lang geleden werd er heel anders gedacht.

Na de afzetting van Hitler kwam immers een gedachtegoed ten tonele dat ten volle uitkwam voor onvoorwaardelijke menselijke waardigheid. In de woorden van Artikel 1 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens:

‘Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen.’

Mensen die in gelijke waardigheid geboren worden. Een radicaal idee, dat interessant genoeg niet alleen als basis diende voor het verbieden van de in de oorlog gepleegde wandaden, maar ook voor het eisen van allerlei sociaaleconomische rechten, zoals een recht op goede gezondheidszorg en op ‘waardige’ arbeid. Ooit leidden de vernietigingen van de tweede wereldoorlog dus tot een hartstochtelijk pleidooi voor de verzorgingsstaat – helemaal gebaseerd op onvoorwaardelijke menselijke waardigheid.

De verloren zoon

Zoals we om ons heen zien is de droom van 1948 maar half uitgekomen. Maar misschien is dat niet zo gek. Want is de notie van onvoorwaardelijke menselijke waardigheid niet vooral een cultureel rudiment van een christelijke identiteit die we in seculier Nederland onderhand wel hebben afgeschud?

Volgens de christelijke doctrine van imago dei heeft God ieder mens in zijn evenbeeld geschapen. Ieder mens is daarom vanaf zijn geboorte een kind van God, heeft een persoonlijke relatie met God – hij kan één op één met Hem confereren – en is dus begiftigd met iets goddelijks. Wat zijn afkomst betreft heeft ieder mens dus gelijke morele waarde.

Nergens komt die gedachte meer terug dan in de gelijkenissen van Jezus Christus. In het verhaal van de verloren zoon eist een zoon zijn erfdeel op van zijn vader, waarna hij hem verlaat en zijn verse geld in een explosie van jeugdige zonde over de balk smijt. Berooid keert hij uiteindelijk huiswaarts en smeekt hij zijn vader om hem terug te nemen. Mark Rutte zou het niet doen. Maar tot grote verbazing van zijn broer – die in deze gelijkenis Mark Rutte vertegenwoordigd – accepteert zijn vader zijn kind met liefde, en organiseert hij zelfs een feest ter ere van zijn terugkeer.

Het is een opvallend verhaal, waarin de vader uiteraard God verbeeldt, de Vader die onvoorwaardelijk houdt van Zijn schepselen die Hij in Zijn evenbeeld heeft geschapen. Volgens de boodschap van Jezus verdient iedereen een tweede kans, of een derde, en is niemand buiten God zonder zonde. De mens moet daarom barmhartig met zijn medemens omgaan, en zijn leven wijden aan het dienen van de zwakkere. Je hoort het goed: verlies je niet in je egocentrische ambities, vergeef je boosdoener en, bovenal, heb de loser lief.

We zouden moeilijk verder verwijderd kunnen zijn van het Wijnhavenkwartier, het Haagse stukje aarde waar onze minister van Veiligheid en Justitie kantoor houdt.

De centrale vraag van onze tijd

Weinig Nederlanders geloven vandaag de dag nog in God. Bovendien denkt – gelukkig – vrijwel niemand dat overheidsbeleid zonder verdere argumentatie gebaseerd kan worden op een bijbelgelijkenis. Maar dat scheept ons wel op met een vraag, waarvan ik in mijn filosofische bescheidenheid durf te beweren dat het één van de cruciale van onze tijd is:

Hebben we eigenlijk wel goede redenen om te denken dat je een mens moet respecteren, gewoon, omdat hij of zij een mens is?

Is onze compassie met illegale asielzoekers niet misplaatste sentimentaliteit? Is het niet terecht om terroristen dood te wensen – en waar mogelijk dood te maken? En is het niet volstrekt logisch om weinig geduld te hebben met hoogopgeleiden die weigeren asperges te steken? Waarom zou een hardwerkende, altijd vriendelijke en volstrekt participerende Nederlander enig respect moeten hebben voor iedereen die afwijkt van die glanzende gouden formule?

 


 

Seconde

Goed nieuws: we hebben dit jaar een seconde meer! De International Earth Rotation Services(IERS) in Parijs heeft onlangs besloten dat 30 juni 2015 een schrikkelseconde langer moet duren. Dit komt omdat de aarde door aardbevingen en andere weersinvloeden langzamer draait. WOW! Een seconde extra, wat kun je allemaal niet doen in een seconde?

Een zwem- of schaatswedstrijd op een WK winnen gaat meestal om 1/100 van een seconde. Wellicht een idee om dat te plannen op 30 juni? Hoewel, dat helpt natuurlijk niet want daar hebben alle deelnemers voordeel bij.

De seconde komt er rond middernacht bij, dus een andere besteding van deze seconde kan zijn om je partner een langere zoen te geven. Mijn partner is op 30 juni jarig dus dat wordt een langere verjaardagsknuffel!

Je kunt ook een seconde extra televisie kijken. Afgelopen jaar keken wij Nederlanders gemiddeld 3 uur televisie per dag. Voor mensen boven de 65 is dat zelfs 3,5 uur….

Als mens heb je voortdurend de keuze waar je je tijd aan besteed: aandacht aan je kinderen, je partner, vrienden, werken, sporten, muziek maken, een boek, de krant, televisie of bijbelstudie en bidden.

Ik vind het vaak lastig om tijd voor God vrij te maken, ik heb zo veel te doen dat ik meestal bezuinig op tijd voor Hem. Deze week las ik dat je hart vol raakt waar je hem mee vult. Vul je hem met Gods liefde of met lege soap-series?

Hoe ga jij de extra seconde besteden? Ik ben benieuwd!

Pieter  Rop



 

Gestuurd door Dr.Jan Hendriks:

 ‘Het wil er bij mij niet meer in!’

Gelovigen nemen in aantal af.  Bericht TROUW (180115). Komt door de individualisering, wordt vaak gezegd. Ten onrechte. Eerder door een tekort aan individualisering. Een grote rol speelt vooral de druk van de seculiere samenleving. Typerende opmerking: ‘Het wil er bij mij niet meer in!’ Met de diagnose moet ook de aanpak veranderen. Één ding is wel zeker: in onze rationalistische cultuur komt het meer dan ooit aan op ervaringskennis. Er is een benadering die daar volle ruimte voor biedt, zó dat ervaring en ervaringsverhalen op een natuurlijke wijze ter sprake komen. Als vanzelf. Dat werk ik hieronder uit.

Op weg gaan: ‘langs verhalen van hoop’.

‘Het geloof individualiseert’, aldus ook weer Joke van Saane, godsdienstpsychologe in haar commentaar op het recente onderzoek van Trouw. Kort gezegd komt de redenering hier op neer: individualisering betekent dat mensen los raken van  traditionele verbanden (kerk, buurt, familie); zij laten zich niets meer voorschrijven en bepalen voortaan zelf of en wat zij geloven. Dat leidt tot een onoverzichtelijke variatie in opvattingen en levensbeschouwingen. Ieder houdt er zijn eigen godsdienst op na. Is die redenering correct ? Individualisering is een realiteit, maar de gevolgen zoals die geschetst worden kloppen niet. Laat ik twee dingen noemen. Ten eerste is het zo dat mensen ook vandaag sterk worden beïnvloed door de netwerken waar zij deel van uitmaken.  Het verschil met vroeger is – zoals  Hurenkamp, Duyvendak e.a. op grond van empirisch onderzoek opmerken – dat zij daartoe niet meer worden gedwongen, zoals in de tijd van de verzuiling min of meer het geval was. ‘Zij doen dat nu in volle vrijheid’. Hun conclusie luidt: ‘We blijken nog in hoge mate te worden beïnvloed door de sociale groepen waartoe we (enthousiast!) behoren en blijken – o zo individueel – en masse tot dezelfde keuzes te komen’. Vandaar dat de ondertitel van de bundel studies over de gevolgen van individualisering luidt: ‘Kiezen voor de kudde’.  Dat is toch een tikje anders dan de mythe van de zelfverwerkelijking suggereert.
Ook de bewering dat de variatie in opvattingen en in levensbeschouwelijk opzicht toeneemt klopt niet. Integendeel, de cultuur wordt steeds eenvormiger. Dat profeteerde Abraham Kuyper al in 1867 in zijn brochure: Eenvormigheid de vloek van het moderne leven . Die trend wordt door modern onderzoek bevestigd. Zo concludeert de meest gerenommeerde onderzoeker over individualisering , Ulrich Beck, het volgende: ‘Het losraken uit traditionele levenswijzen gaat samen met gelijkmaking en standaardisering van levenswijzen’.  Niks verscheidenheid. Integendeel. André Krouwel, politicoloog VU stelt zelfs: ‘nog nooit zijn Nederlanders zo gelijkgestemd en gelijkdenkend geweest’.  En Paul de Beer (UvA) concludeert kort en goed: ‘ individualisering zit tussen de oren’.  Het lijkt soms wel alsof de verscheidenheid in opvattingen en gedrag toeneemt, maar dat is een overgangsstadium. ‘Op een gegeven moment volgt iedereen de trendsetters’.
Kortom: er ontstaat niet een eindeloze verscheidenheid in opvattingen maar een eenheidscultuur. Een dominant cultuur patroon dat bepaald wordt door het WTE complex: Wetenschap , Techniek, Economie, (Laeyendecker). Daarin wordt een beslissende rol toegekend aan de ratio. Die dominante cultuur bepaalt wat normaal is, hoe je je moet gedragen, hoe je moet denken en wat je moet vinden. Die cultuur bepaalt kort samengevat ons ‘gezond verstand’.
Daar gaat een dwingende invloed van uit.  ‘We moeten ons aanpassen aan de mores van de huidige samenleving. En dat is een seculiere samenleving’ (James Kennedy). Daarin is voor de klassieke christelijke gedachten geen plaats. Mensen drukken dat plastisch uit met de opmerking: ‘Het wil er bij mij niet meer in’. Zo is het. Het past niet in wat we vandaag zien als ons gezond verstand. Wij hebben zo de neiging te beantwoorden aan wat die dominante cultuur voorschrijft.  Geloven in God is een tikje gênant. Die neiging wordt nog versterkt doordat de dragers van de dominante cultuur – met een typering uit de 19e eeuw het ‘denkend deel der natie ‘- geneigd zijn zich laatdunkend uit te laten over de mensen die niet met de stroom mee gaan. Zelfs zo sterk dat Pieter van Os, NRC journalist, scherp afstand neemt van collega’s en mensen in zijn eigen vriendenkring die kerkgangers  zien als ‘waanzinnigen’ en die vinden ‘dat elke verwijzing naar religie uit het openbare leven verwijderd moet worden’.  Hij signaleert dat ook christen politici in hun schulp kruipen. ‘Begrijpelijk: de dominante seculiere meerderheid duldt nauwelijks meer een ander mens- of maatschappijbeeld’. Ook binnen kerken worden gelovigen die vasthouden aan klassieke geloofswaarheden soms weggezet als  mensen die nog niet zo ver zijn.  Geen spoor van bescheidenheid die we aantreffen in de Bijbel (1 Kor.1 : 26-29) en die we gereflecteerd zien in de kerkgeschiedenis , van Thomas à Kempis tot Hans Küng. De laatste stelt : ‘de kleine luiden verkondigen vaak meer’ het evangelie ‘dan de leidinggevenden en theologen’.  Leven in de agnostische of seculiere cultuur kan er ook toe leiden dat christelijke organisaties zich aanpassen, aan de dominante cultuur. Zo schrapt, om nu maar één voorbeeld te noemen, Pax Christi het woord Christi. Dan ook nog te bedenken dat dit een vanouds katholieke vereniging is en dat in die context ‘de vrede van Christus’ een heel bijzondere ook liturgische lading heeft.
Kortom: Het afkalven van klassiek christelijke gezichtspunten komt  niet door de individualisering – zeker niet doordat mensen nu eindelijk zelfstandig gaan nadenken – maar door de spanning van het leven in een niet-christelijke rationalistische cultuur. ‘Het wil er bij mij niet meer in’. De gebruikelijke diagnose (individualisering) klopt dus niet. En dus moeten we ook zoeken naar een nieuwe benadering die daarbij past. Niet aanpassen, niet verstarren. ‘Bouwen in vertrouwen’ (bisschop De Korte). Daarbij moeten we bedenken dat het niet primair aankomt op rationele redeneringen, maar op ervaringen en ervaringsverhalen. Daarbij horen ook de verhalen van de mensen van vroeger. Zoals in de Bijbel verteld. Prachtige verhalen ‘waarin iets van een geheimzinnige Macht speurbaar wordt’, aldus van Peursen. En mensen verrast en dankbaar reageren met ‘Hij is het weer!’ Er zijn twee soorten kennis: rationele kennis (weten) en ervaringskennis (vertrouwd zijn met). Beide zijn nodig, maar er is wel een hiërarchie. Zo is de eigenlijke vraag niet ‘Bestaat God?’, maar: ‘Hebt u hem wel eens ervaren? Of kent u zo iemand?’ Die ervaringskennis is beslissend, in het bijzonder in onze cultuur waarin God verdonkeremaand wordt.  ‘De vrome van morgen zal een “mysticus” zijn, iemand die iets “ervaren” heeft , of hij zal er niet meer zijn’. Dat schreef  Karl Rahner in 1966. Inmiddels is het morgen. Dat brengt mij tot de volgende stelling.

Stelling
.

Leven in een seculiere cultuur vraagt om een gemeenteopbouw benadering waarin ruim baan wordt gemaakt voor ervaring en ervaringsverhalen van mensen van nu en van mensen van vroeger. Die verhalen stichten gemeenschap. Zo’n benadering is er: Waarderende Gemeenteopbouw. Het samen op weg gaan begint hier met het elkaar toevertrouwen van ‘verhalen van hoop’. Elkaar. Gemeenteleden en anderen, Kerk en Schare (Noordmans).  Die laatsten zijn misschien wel belangrijker dan de eersten. Ook dat zei Noordmans; al in 1933! Ad van Nieuwpoort geeft in zijn ‘Open brief aan de Protestantse Kerk’ daar een nieuw argument voor.
Op weg gaan. ‘Langs verhalen van hoop’. Niet wachten op besluiten van ‘hogerhand’ of adviezen van theologische faculteiten. Daar hangt het allemaal niet van af.  Beslissend is wat er plaatselijk gebeurt. Dat besefte Hendrik Kraemer reeds in de veertiger jaren van de vorige eeuw. Daarom verving hij het toen gangbare woord kerkopbouw door een nieuw woord: gemeenteopbouw.
Kortom: waarderende gemeenteopbouw is de aangewezen weg. Zou het toevallig zijn dat die benadering in onze tijd ontwikkeld werd ?

Jan Hendriks, 21 januari 2015.

Dit artikel is ook geplaatst op de website WG: http://www.waarderendegemeenteopbouw.nl/goede-wijn-artikelen/de-filosofie.html
Voor meer informatie over ‘Waarderende Gemeenteopbouw’ en eventuele reacties op deze bijdrage zie: http://www.waarderendegemeenteopbouw.nl (info@waarderendegemeenteopbouw.nl)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s